X
تبلیغات
آموزش سنتور - ساختمان و اجزای سنتور

درس 4

اجزاء سنتور

این ساز از یک جعبه تشدید صدا به شکل ذوذنقه‌ متساوی الساقین ـ متوازی الاضلاع تشکیل شده است.

سنتور معمولا ً از چوب گردو ، آزاد ،افرا و توت ساخته می‌شود. (هرچه قدمت چوب و چگالی آن بیشتر باشد مرغوبتر است).

کلاف:

کلاف چهارچوب ساز است و ابعاد سنتور را با کلاف تعین میکنند.

 

سنتورها را معمولا ً به صورت می کوک، فا کوک ، سل کوک، لا کوک و سی کوک بترتیب با صدای بمتر به زیرتر میسازند.  معمولترین کوک، سل کوک می‌باشد.

ابعاد کلاف سل کوک:

 

ابعاد کلاف لا کوک:

 

حفرۀ روی کلاف در مرکز آن و در بخش پایین یا بالا قرار می‌گیرد. و قطر آن 17 میلیمتر است (به اندازه انگشت سبابه) و جهت صدا دهی بیشتر سنتور و دسترسی به پل‌ها بعد از ساخت ساز ایجاد می‌شود.

 

کلاف و صفحۀ زیرین:

  

صفحه زير سنتور ، صفحه ايي است  به ضخامت 5/7 ميلي متر که کلا ف سنتور روي آن قرار مي گيرد و صفحه انحنای جزیی به سمت بیرون دارد.

صفحۀ رویی سنتور:

   

 

ضخامت صفحه رویی شش میلیمتر است و دارای دو حفره به شکل گل می‌باشد که به گل سنتور معروف هستند. گل سنتور جهت صدادهی بهتر سنتور ایجاد می‌شود و مکان قرار گیری آن در صدادهی ساز و بازدهی امواج تأثیر بسزایی دارد که به چه اندازه و زیر کدام سیم قرار  بگیرد.  معمولا ً سمت راستی زیر نت‌های دو، سی و لا است و سمت چپی زیر نت‌های لا،سل و فا.

شکل ‌گل‌ها دلخواه است و به سلیقه‌ی هنرمند سنتورساز بستگی دارد ولی عموما ً بشکل روبرو می‌باشد:

 

ابعاد گل بصورت زیر می‌باشد:

قطر دایره: 5 سانتی‌متر

gole santoor 

 

 

انواع دیگر گل سنتور را در زیر می‌بینید:

   
   

 

پل:

پل‌ها میله‌هایی چوبی‌اند که درون سنتور و زیر صفحه رویی قرار دارند.

پل‌ها وظیفه تحمل بار حاصل از سیم‌های تحت فشار سنتور را به عهده دارند. ارتفاع این پلها 5 سانتی متر و اندازه ضخامت آنها 1 سانتی متر می باشد

 

شکل شماتیکی از این نیروها را می‌بینید:

شکل‌ی دیگر از برش کلاف سنتور برای دیدن پل:

 

پل‌ها از مهمترین اجزاء سنتور هستند که شیوه‌ی قرارگیری آنها در خم نشدن صفحه رویی و صدادهی ساز تأثیر بسزایی دارد.

 

استاد رضایی ( از شاگردان استاد ناظمی) در حال قرار دادن پل درون سنتور

 

 

شکلی نمونه از شش مثلثی که ذوذنقه را می‌پوشاند:

پل‌ها در برخی سنتورها که اکنون رایج نیست بصورت سرتاسری (شانه‌ای یا یک‌تکه) قرار داده می‌شدند. استاد ناظمی با محاسبۀ مرکز ثقل شش مثلثی که سطح ذوذنقه را می‌پوشاند اقدام به پل گذاری نمود.با تغیر میلیمتری در پل، صدای ساز فرق می‌کند.

 

 

 

جعبۀ رزونانس سنتور:

 

خرک:

خرک‌ها پایه‌های چوبی روی سنتور هستند که سیم‌ها را بالای صفحه نگه می‌دارد. خرک‌ها از جنس گردو هستند.

 

خرک

 

 

میله‌ی روی خرک

به قطر دو تا دو نم میلیمتر و به طول 17 میلیمتر

 

ارتفاع خرک هاي سيم هاي سفيد 22 ميلي مترمي باشد طول شيار موجود  روي خرک 17 ميلي متر و طول مفتول فلزي روي آن 16 ميلي متر مي باشد.

 

ارتفاع خرک هاي سيم هاي زرد 20 ميلي مترمي باشد طول شيار موجود  روي خرک 17 ميلي متر و طول مفتول فلزي روي آن 16 ميلي متر مي باشد.

 

برای چوب‌های محکم مثل آزاد، خرک‌های بلندتر و برای چوب‌های سبک‌تر مثل گردو خرک‌های کوتاه‌تر به کار می‌برند. و از 20 تا 24 میلیمتر متغیر است. همچنین بزرگی و کوچکی سنتور در اندازه آن تأثیر دارد.

خرک سیم‌های سفید تقریبا ً در فاصله‌ی یک سومی طول سیم در طرف چپ سنتور قرار می‌گیرد و طرفین خرک باید فاصلۀ هنگام را بخواند.

خرک سیم‌های زرد در فاصلۀ تقریبا ً یک هشتمی طول سیم در طرف راست قرار می‌گیرد و پشت و چلوی خرک با هم سه هنگام فاصله دارد. یا در سنتور نه خرک سل کوک اولین خرک سیم‌های زرد (نت می) را در فاصله 13 سانتی از زهوار چپ و نهمین خرک را در فاصلۀ 5 سانتی قرار می‌دهیم.

 

گوشی سنتور:

گوشی‌ها پیچ‌هایی فلزی هستند که در سمت راست کلاف پیچانده می‌شوند و سیم دور آنها پیچیده میشود. و با پیچاندن آن می‌توان سفتی سیم را تغییر داد و کوک را عوض کرد.

 

   

 

سیم‌های سنتور:

سیم های سنتور به دو دسته سیم های سفید از آلیاژ نیکل برای تولید صداهای زیر و سیم های زرد از آلیاژ برنج برای تولید صداهای بم تقسیم می‌شوند.

 

 

در یک انتها به گوشی بسته می‌شوند و در انتهای دیگر با گره‌ای به شکل روبرو به سیم‌گیر بسته می‌شوند:

سیم‌ها باید جوری پیچانده شود که هر دو سیم پیچ بخورد و فقط یک سر سیم دور بدنه نپیچد. در غیر اینصورت کوک از بین می‌رود.

سیم‌ها معمولا ً شمارۀ 40 صدم میلیمتر است. و صدای ساز را می‌توان با عوض کردن سیم‌ها کمی تغیر داد.

 

سیم گیر:

سیم‌گیر میخ‌هایی فلزی هستند که در سمت چپ کلاف کوبیده می‌شوند.

 

 

بدنه‌ی کامل سنتور:

حال تمام اجزاء بهم پیوند خورده‌اند تا سنتور را تشکیل دهند.

 

در ادامه به لوازم جانبی سنتور می‌پردازیم.

مضراب:

مضراب‌ها ابزارهای چوبی نواختن سنتور هستند.

 

  1. حلقه مضراب
  2. ساق مضراب
  3. سر مضراب

طول مضراب معمولا ً 22 سانتی‌متر است.

مضراب‌ها از لحاظ وزن کلی ، وزن سر مضراب ، شکل حلقه و نوع جنس چوب با هم تفاوت دارند.

 

 

در نواختن سنتور از دو نوع مضراب لخت (ساده) و نمد‌دار استفاده می‌کنند:

   

 

از لحاظ سر مضراب آنها به دو نوع:

                     سر پهن

                     باریک

تقسیم می‌شوند.

 

مضراب سر پهن را معمولا ً بدون نمد استفاده می‌کنند.

بهترین مضراب‌ها از جنس گل‌سرخ، ازگیل و گردو هستند.

 

 ولی از چوب گردو،شمشاد، یاس بنفش و گلابی نیز ساخته می‌شوند.

 

 

کلید یا چکش کوک:

چکش سنتور وسیله‌ای است برای کوک کردن. که معمولا ً از جنس فلز، چوب و پلاستیک ساخته می‌شود.

   

 

 

معيارهاي زير از اساسي ترين معيارهاي انتخاب  يک سنتور خوب مي باشد.

          صاف و مسطح بودن صفحه رویی

          وجود يک انحنای جزيی به سمت بيرون ، در مرکز صفحه زير

          اندازه  هاي دقيق اضلاع کلاف و ساير بخش هاي بدنه  سنتور

          استفاده از چوب مرغوب و رنگ خوب

 

نکاتی از استاد ناظمی:

 

 

  •  تراش چوب در سنتورهای پرصدا، کم صدا ، بزرگ و کوچک تفاوت دارد.
  •  مضراب زدن باید با نوع صدای ساز تغییر کند. (بهترین نقطه 3 تا 4 سانتی‌متری خرک است)
  •  بهترین چسب برای وصل کردن قطعات سریشم گرم یزد است چون منبع حیوانی دارد و با اضافه کردن ژلاتین از استخوان ماهی بدست می‌آید.
  •  رنگ باید طبیعی باشد، مانند جوشانده‌ی پوست گردو، پوست انار، زاج سفید، صمغ و غیره (رنگ‌های شیمیایی منافذ چوب را می‌پوشاند)
  •  رنگ تیره‌تر برای سنتور بزرگ‌تر بهتر است.
  •  فلز گوشی و سیم‌گیر باید ضد زنگ و اصطکاک باشد مانند مفتول نقره‌ای که آب کرم داده شده است.
  •  شکاف بین سیم‌ها روی زهوار 2 میلیمتر است.
  •  اول سیم‌ها روی سنتور کشیده می‌شوند و بعد خرک گذاری انجام می‌شود.
  •  طول سیم را از محل مفتول زهوار سمت چپ تا محل مفتول زهوار طرف راست محاسبه می‌کنند.
  •  اولین کوک را یک پرده پایین‌تر می‌گیرند.
  •  هرچند سال یک بار پاک کردن سیم‌های کهنه با یک پنبۀ نفتی خوب است و زنگ و چربی روی سیم را میگیرد.
  •  درون جعبه سنتور نم‌گیر بگذارید.
  •  

 


 

مراجع:

کتاب سنتور و ناظمی اثر ارفع اطرائی

نوشته سهراب میرزا عابدینی

کپی از این مطالب تنها با ذکر نام سایت و نویسنده مجاز میباشد.

درکلاس سنتور این مطالب بصورت رایگان به هنرجویان محترم داده میشود.


 آخرین ویرایش 26-11-1391

برچسب‌ها: santoor, santour, iranian instrument, training, سنتور
+ نوشته شده توسط عابدینی در شنبه بیست و دوم مرداد 1390 و ساعت 15:18 |
این بخش برگرفته از سایت استاد رضایی هستش

و از ایشون برای گردآوری این مجموعه کمال تشکر را دارم.



برچسب‌ها: سنتور, عکس سنتور, santoor, تصاویر سنتور, images
+ نوشته شده توسط عابدینی در چهارشنبه نوزدهم مرداد 1390 و ساعت 2:29 |
نوازنده برای فراگیری جامع موسیقی خود باید از عناوین مختلفی اطلاع داشته باشد و دربارۀ آن کاملا ً بداند. یکی از این موارد ساز نوازنده می باشد. او بایستی بداند ساز خود دارای چه ویژگی ها و مشخصاتی است، چگونه ساخته شده است، با چه ابعاد و اندازههایی ساخته شده، سازندگان معروف این ساز چه کسانی هستند، ساز خود را چه هنرمندی ساخته است.

در ایران و بطور کلی در تمام دنیا نوازندگان سعی در بیان زیبایی ها ، عشق ، غم و حالات روحی خود هستند و چه وسیله ای جز ساز در اختیار آنهاست؟ پس بدیهیست که در طول زمان با ساز خود مأنوس شده و آن را مانند فرزند خود دوست دارند هرچند این دوستی، دوست داشتن اشیاء و ساز نیست بلکه در حقیقت حس قدردانی است که نسبت به ساز خود داشته اند و هیچگاه به برتری عشق انسان به هم نوعان خویش نمی رسد.

برای ورود به این بحث از اجزاء مختلف سنتور شروع می کنیم:

1. کلاف سنتور

2. گوشی سنتور

3. سیم گیر

4. صفحه سنتور

5.گل سنتور

6. شیطانک

7. میله ی فلزی روی شیطانک

8. خـرک

9. مفتول سيمي روي خرک

10. سيم هاي زرد

11.سيم هاي سفيد

12. سيم هاي سفيد پشت خرک

13. سيم هاي زرد پشت خرک



این ساز از یک جعبه تشدید صدا به شکل ذوذنقه‌ متساوی الساقین ـ متوازی الاضلاع تشکیل شده است به طوری که بلندترین ضلع موازی آن نزدیک به نوازنده و دو ضلع با طول برابر، دو ضلع موازی را به طور مورب قطع می‌کنند. ارتفاع این جعبه حدود ۸ تا ۱۰ سانتیمتر است. جعبه سنتور مجوف است و تمام سطوح جعبه از چوب (عمدتاً چوب گردو) ساخته می شود. بر روی سطح فوقانی سنتور (یا اصطلاحاً نقاب رو) دو ردیف پلهای چوبی به نام «خرک» قرار دارد به طوری که خرکهای ردیف راست نسبت به ردیف چپ، به کناره سنتور نزدیکتر می باشند. در سنتورهای امروزی، در هر ردیف 9 خرک قرار داده می شود. این دو ردیف خرک، فضای سنتور را عملاً به چهار قسمت تقسیم می کنند که با توجه به جنس سیم های گذرنده از روی این خرک ها، هر قسمت وظیفه تولید دامنه معینی از صداها با بسامد معین را دارد. در سنتورهای فعلی، از روی هر خرک چهار رشته سیم، که یک صدا کوک می شوند، عبور داده می‌شود. هر سیم در سطح جانبی، یا اصطلاحاً «کلاف» راست سنتور به یک گیره معین به نام «گوشی» پیچیده شده و در طرف دیگر توسط یک قلاب به زائده ای به نام «سیم گیر» متصل می شود. گوشی توسط وسیله ای به نام چکش (یا کلید) سنتور قابلیت چرخش داشته که این امر موجب تغییر طول مؤثر سیم و در نتیجه تغییر بسامد آن خواهد شد که جهت کوک کردن مورد استفاده قرار می گیرد. سیم های سنتور به دو دسته سیم های «سفید» (از آلیاژ نیکل) برای تولید صداهای زیر و سیم های «زرد» (از آلیاژ برنج) برای تولید صداهای بم تقسیم می‌شوند. دسته سیم های سفید بر روی خرکهای ردیف چپ و سیم های زرد بر روی خرکهای ردیف راست به تناوب قرارگرفته ‌اند. هرسیم زرد یک اکتاو بم تر از سیم سفید بلافاصله بعد از آن صدا می‌‌دهد. خرکهای ردیف چپ، طول سیم های سفید را به دو قسمت نامساوی تقسیم می کنند که موجب تشکیل پوزیسیون های (2) دوم و سوم می شود. وظیفه پوزیسیون دوم تولید صداهای میانه (یا زیر) و وظیفه پوزیسیون سوم یا اصطلاحاً «پشت خرک» تولید صداهای زیر (یا زیرتر) می باشد. طول سیم ها در پوزیسیون دوم بلندتر از پوزیسیون سوم بوده که طبق قواعد فیزیک صوت انتظار داریم پوزیسیون دوم صداهای بم تری در مقایسه با پوزیسیون سوم تولید کند. به طور مشابه، خرکهای ردیف راست، طول سیم های زرد را به دو قسمت نامساوی تقسیم می کنند که موجب تشکیل پوزیسیون های اول و چهارم می گردد. وظیفه پوزیسیون اول تولید صداهای بم و پوزیسیون چهارم عملاً قابل استفاده نمی باشد، چرا که تولید سیم های آن آنقدر کوتاه است که امکان تولید صدای مطبوع وجود ندارد. دامنه صداهای تولید شده توسط سنتور حدود سه اکتاو می باشد، یعنی صداهای منحصربفرد در هر پوزیسیون سه بار در سنتور تکرار شده اند. توجه به این نکته حائز اهمیت است که برخی صداها (نت های می و فا) در هر پوزیسیون منحصر به فرد نبوده و در سنتورهای امروزی دو بار در هر پوزیسیون تکرار شده اند. اين امر موجب تسهيل حرکت مضراب ها بين دو پوزيسيون شده و انعطاف پذيری بيشتری به نوازنده می دهد. بعلاوه، محدوديت برخی فواصل موسيقيايي را می توان بواسطه اين تکرار از ميان برداشت.

سنتور ها را طبق سنتی جا افتاده به 5 صورت میسازند

سنتور می کوک

سنتور فا کوک

سنتور سل کوک

سنتور لا کوک

سنتور سی کوک


تفاوت این سازها در ابعادشان می باشد که خود حجم صوتی متفاوتی ارائه میکنند و صدای هر کدام فرق میکند. در اینجا سنتور می بم ترین و سنتور سی زیرترین میباشد.

به دو عکس در رابطه با ابعاد سنتور توجه کنید:

سنتور سل کوک:

سنتور لا کوک:



تئوری موسیقی را اینجا فرا بگیرد- تئوری موسیقی سنتور

سنتور را از نزدیک ببینید


برچسب‌ها: سنتور, عکس سنتور, santoor, تصاویر سنتور, images
+ نوشته شده توسط عابدینی در سه شنبه هجدهم مرداد 1390 و ساعت 10:5 |